Ticari Defter, İkrar ve İsticvap ile Adi Ortaklığın İspatı

Yazılı sözleşme yoksa gözler çoğu zaman WhatsApp yazışmalarına çevrilir. Oysa dosyayı asıl kurtaran deliller genellikle başka yerdedir: karşı tarafın defterlerinde ve karşı tarafın kendi ağzından çıkan cümlelerde.

Ticari Defterler Kesin Delil Olabilir (HMK m. 222)

Ortaklar tacir sıfatı taşıyorsa, karşı tarafın ticari defterleri çok güçlü bir delil kaynağıdır. HMK m. 222 uyarınca usulüne uygun tutulmuş, açılış-kapanış tasdikleri tam olan ticari defter kayıtları kesin delil teşkil edebilir.

KİLİT NOKTA Davalının ticari defterlerinde davacı adına açılmış “ortak cari hesabı” veya “sermaye payı” kaydı varsa, bu kayıt defter sahibi aleyhine kesin delildir. İstanbul BAM 3. HD (03.12.2024, E. 2024/482, K. 2024/3274): Yasa koyucu, tacirlerin ticari işletmeleriyle ilgili işlemlerinden kaynaklanan davalarda taraflar açıkça ticari defterlere dayanmamış olsa dahi hâkimin re’sen ticari defterleri inceleyebileceği ilkesini kabul etmiştir.

Defter İbrazından Kaçınmanın Sonucu

Karşı taraf defterlerini haklı bir sebep olmaksızın ibraz etmekten kaçınırsa HMK m. 219-220 hükümleri uygulanır. Yani defterleri saklamak, çoğu zaman ibraz etmekten daha zararlı bir sonuç doğurur. Meslektaşlar için pratik kural: dilekçede ticari defter incelemesi talebini mutlaka açıkça yazın.

İkrar: En Hızlı İspat Yolu (HMK m. 188)

Tarafların mahkeme önünde ortaklık ilişkisini ikrar etmesi hâlinde vakıa çekişmeli olmaktan çıkar ve ayrıca ispatı gerekmez (HMK m. 188/1). Davalının cevap dilekçesinde veya ön inceleme/tahkikat duruşmasında “birlikte iş yaptıklarını, kârı bölüştüklerini” ifade etmesi mahkeme içi ikrardır.

Bu nedenle altın kural şudur: karşı tarafın cevap dilekçesi satır satır okunmalıdır. Çoğu dosyada davalı, ortaklığı reddederken farkında olmadan ortaklığın unsurlarını ikrar eder. İkrar niteliğindeki cümleleri ön incelemede zapta geçirtin.

İsticvap ve Gelmemenin Bedeli (HMK m. 169, 171)

İsticvap, tarafın vekili aracılığıyla değil bizzat kendi ağzından hâkim tarafından dinlenmesidir. Yargıtay 3. HD (23.09.2014, E. 2014/7254, K. 2014/12278), belgelerdeki yazı ve imzaların kime ait olduğunun saptanması için HMK m. 171 uyarınca davalıya isticvap davetiyesi çıkarılması gerektiğine hükmetmiştir.

DİKKAT — Gelmemenin Bedeli Usulüne uygun davete rağmen mazeretsiz olarak isticvaba gelmeyen veya soruları cevapsız bırakan taraf, vakıayı ikrar etmiş sayılır (HMK m. 171/2). Bu, ortaklığı inkâr eden davalı üzerinde ciddi bir baskı aracıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Karşı taraf tacir değilse ticari defter yolu kapalı mı?

Bu yol kapanır; ancak delil başlangıcı   , akrabalık istisnası, ikrar, isticvap ve yemin  yolları açık kalır.

Kendi defterim lehime delil olur mu?

Kendi tuttuğunuz kayıtlar tek yanlıdır ve kural olarak lehinize kesin delil oluşturmaz. Belirleyici olan, karşı taraftan sadır olan kayıt ve belgelerdir.