Kardeşler ve Akrabalar Arasında Adi Ortaklık İspatı (HMK m. 203)

Adi ortaklık davalarının en sert olanları çoğu zaman akrabalar arasında çıkar. Kanun koyucu bunu öngörmüş ve bazı ilişkilerde senet aranmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu kabul etmiştir. HMK m. 203, yazılı sözleşmesi olmayan pek çok dosyayı kurtaran istisnadır.

HMK m. 203 İstisnası Nedir?

HMK m. 203/1 uyarınca aşağıdaki hâllerde senetle ispat kuralına rağmen tanık dinlenebilir:

• a) Altsoy ve üstsoy, kardeşler, eşler, kayınbaba, kaynana ile gelin ve damat arasındaki işlemler.
• b) İşin niteliğine ve tarafların durumlarına göre senede bağlanmaması teamül olarak yerleşmiş hukuki işlemler.
• c) Yangın, deniz kazası, deprem gibi senet alınmasında imkânsızlık veya olağanüstü güçlük bulunan hâller.
• ç) Hukuki işlemlerde irade bozukluğu ile aşırı yararlanma iddiaları.
• d) Hukuki işlemlere ve senetlere karşı üçüncü kişilerin muvazaa iddiaları.
• e) Senedin beklenmeyen bir olay, zorlayıcı neden veya memur/noter elinde kaybolduğu kanısını kuvvetlendiren delil ya da emarelerin bulunması hâli.

Kimler “Yakın Hısım” Sayılır?

ÖZEL BİLGİ — Parasal Sınıra Bakılmaz HMK m. 203/1-a kapsamında: altsoy ve üstsoy (anne-baba, çocuk, torun), kardeşler, eşler, kayınbaba, kaynana ile gelin ve damat. Bu kişiler arasındaki işlemlerde parasal sınıra bakılmaksızın tanık dinlenebilir. Yani iki kardeş arasındaki milyonluk bir ortaklık, tanıkla ispatlanabilir.

Yargıtay Kararları

YARGI KARARLARI Yargıtay HGK (08.07.2020, E. 2017/1768, K. 2020/541): Taraflar kardeş olduğundan tanık dinlenmesi usule uygundur (HMK m. 203/1-a). Yargıtay 3. HD (02.10.2023, E. 2023/2240, K. 2023/2454): Yazılı sözleşme bulunmasa da davacı ile davalı kardeş olduklarından tanık dinlenebileceği; ortaklığın hem ceza dosyasında hem yargılamada dinlenen tanık beyanlarıyla ispatlandığı kabul edilmiştir. Yargıtay 3. HD (15.05.2013, E. 2013/4563, K. 2013/8172): Kardeşler, traktör üzerindeki kayden olmasa da iç ortaklık tarzındaki ilişkiyi tanık dahil her türlü delille kanıtlama hakkına sahiptir.

(b) Bendine Güvenmek Riskli

“Senede bağlanmaması teamül olarak yerleşmiş işlemler” istisnası teorik olarak gündeme gelebilir. Ancak belirli sektörlerde veya yörelerde ortaklıkların senede bağlanmamasının teamül olduğu iddiası, her somut olayın özelliğine göre ayrıca değerlendirilir. Bu istisnaya güvenerek dava açmak risklidir; paralel olarak delil başlangıcı   yaratmaya çalışmak gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kayınbiraderim ile ortaklığım var, istisnadan yararlanır mıyım?

HMK m. 203/1-a’da sayılanlar sınırlıdır: altsoy-üstsoy, kardeşler, eşler, kayınbaba, kaynana, gelin ve damat. Bu listede olmayan hısımlıklar için genel kural, yani senetle ispat zorunluluğu  geçerlidir.

Akrabalık varsa dava kesin kazanılır mı?

Hayır. İstisna yalnızca tanık dinletme hakkı verir; tanık beyanları takdiri delildir ve hâkim tarafından serbestçe değerlendirilir.