Birçok kişi, taraflar anlaştıktan sonra hâkimin sadece “onaylayan” bir mercie dönüştüğünü sanır. Oysa hâkimin protokol üzerinde gerçek bir denetim yetkisi vardır. Protokolünüzü olduğu gibi kabul etmek zorunda değildir.
| Kısa cevap Evet. TMK m. 166/3 uyarınca hâkim tarafları bizzat dinler ve protokolü uygun bulmazsa onaylamaz. Tarafların ve özellikle çocukların menfaati için protokolde değişiklik önerebilir; taraflar bu değişiklikleri kabul ederse boşanmaya hükmolunur. |
Hâkimin onay ve denetim yetkisi
Anlaşmalı boşanmada hâkim, protokolü yalnızca “damgalamaz”. TMK m. 166/3’e göre tarafları bizzat dinler ve iradelerinin özgür olup olmadığını, protokolün adil olup olmadığını değerlendirir. Uygun bulmazsa boşanmaya karar vermez.
Hâkim hangi konularda müdahale eder?
- Çocukla ilgili düzenlemeler: velayet, kişisel ilişki (görüş günleri) ve iştirak nafakası, çocuğun üstün yararına aykırıysa,
- Açık adaletsizlik: taraflardan birini ağır şekilde mağdur eden hükümler,
- Belirsiz veya infaz edilemez ifadeler: uygulanması mümkün olmayan maddeler.
Hâkim değişiklik isterse süreç nasıl işler?
Hukuk Genel Kurulu’nun 02.05.2019 tarihli kararına göre (2017/3067 E., 2019/512 K.), hâkim gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; ancak bu değişikliklerin taraflarca kabul edilmesi şarttır. Taraflar kabul ederse boşanmaya hükmedilir; kabul etmezlerse anlaşmalı boşanma gerçekleşmez.
Hâkim reddederse veya taraflar kabul etmezse ne olur?
Protokol onaylanmaz ve anlaşmalı boşanma sağlanamaz. Taraflar isterse dava çekişmeli boşanmaya dönüşür ve süreç delil/tanık aşamasıyla devam eder.
Unutmayın: onaysız ferî anlaşma geçersizdir
TMK m. 184/5 gereği, boşanmanın ferî sonuçlarına (nafaka, tazminat, mal vb.) ilişkin anlaşmalar hâkim onayı olmadan geçerli değildir. Yani hâkimin onayı, protokolün hukuki geçerliliğinin olmazsa olmaz şartıdır.
Özet
Hâkim, anlaşmalı boşanma protokolünü hem reddedebilir hem de (taraf kabulüyle) değiştirebilir. Özellikle çocukların menfaati söz konusu olduğunda bu yetki daha da belirgindir. Protokolü adil, açık ve çocuğun yararına uygun hazırlamak, onay sürecini kolaylaştırır.
